Szczepienia w miastenii: dlaczego są tak ważne?

Post published: 17 grudnia 2025 | Stowarzyszenie Kameleon

Szczepienia to ważny element opieki nad osobami z miastenią. Zmniejszają ryzyko infekcji, które mogą nasilać objawy choroby. W artykule wyjaśniamy, jakie szczepienia są zalecane, kiedy je wykonywać oraz na co zwrócić szczególną uwagę podczas leczenia immunosupresyjnego.

Miastenia to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje połączenia nerwowo-mięśniowe, powodując męczliwość i osłabienie mięśni. Wiele osób z miastenią przyjmuje leki immunosupresyjne lub immunomodulujące, które hamują nadreakcję układu odpornościowego. Niestety, te terapie jednocześnie obniżają naturalną odporność, co zwiększa podatność na infekcje bakteryjne i wirusowe. Infekcje mogą wywołać zaostrzenie choroby, pogorszyć samopoczucie i opóźnić zaplanowane leczenie. Dlatego przemyślana profilaktyka zakażeń, przede wszystkim poprzez szczepienia, jest niezbędnym elementem bezpiecznego i skutecznego leczenia miastenii.

Dlaczego szczepienia są kluczowe w miastenii?

  • Obniżona odporność: leki immunosupresyjne i immunomodulujące zwiększają ryzyko infekcji.
  • Wpływ infekcji na przebieg choroby: zakażenia mogą nasilać objawy miastenii i prowadzić do zaostrzeń.
  • Profilaktyka zakażeń: szczepienia zmniejszają ryzyko infekcji i związanych z nimi zaostrzeń choroby; w niektórych przypadkach są wymagane do kwalifikacji do programu lekowego.
  • Bezpieczeństwo: szczepienia są uznawane za bezpieczne u pacjentów z chorobami neuroimmunologicznymi, w tym miastenią — nie zwiększają aktywności choroby ani nie przyspieszają jej rozwoju.

Kiedy planować szczepienia?

  • Najlepiej przed rozpoczęciem immunosupresji: szczepionki inaktywowane podawać 2–4 tygodnie przed startem leczenia immunosupresyjnego, a szczepionki żywe atenuowane co najmniej 4 tygodnie wcześniej.
  • W trakcie leczenia: szczepionki inaktywowane można stosować bezpiecznie także podczas terapii, choć ich skuteczność może być osłabiona; może być potrzebne monitorowanie poziomu przeciwciał i dawki przypominające.
  • W czasie zaostrzenia miastenii: szczepienia należy odroczyć do momentu ustąpienia lub stabilizacji objawów.

Jakie szczepienia są zalecane?

Osobom z miastenią leczonym immunosupresyjnie (steroidowo i niesteroidowo) oraz lekami wpływającymi na układ odpornościowy zaleca się szczepienia zalecane dla pacjentów z zaburzeniami odporności. Należą do nich:

  • Grypa: corocznie, aby ograniczyć ryzyko ciężkiego przebiegu grypy i zaostrzeń miastenii.
  • COVID-19: zgodnie z aktualnymi zaleceniami wieku i grup ryzyka; dawki przypominające są ważne przy immunosupresji.
  • Błonica–tężec–krztusiec (DTaP/Tdap): dawki przypominające zgodnie z kalendarzem szczepień dorosłych.
  • Pneumokoki: szczepienia przeciwko zakażeniom pneumokokowym, które mogą powodować ciężkie zapalenia płuc i sepsę.
  • Meningokoki: przeciw serogrupom A, C, Y, W-135 oraz B — zalecane wszystkim pacjentom poddanym terapii immunosupresyjnej (np. sterydowej), szczególnie ważne przy terapii inhibitorami C5 dopełniacza.
  • HPV: ochrona przed zakażeniem i powikłaniami onkologicznymi.
  • WZW B (HBV) i WZW A (HAV): dla ograniczenia ryzyka uszkodzenia wątroby, zwłaszcza przy przewlekłych terapiach.
  • Półpasiec (VZV): szczepionka inaktywowana (rekombinowana) zalecana u dorosłych, zmniejsza ryzyko reaktywacji wirusa.
  • RSV: rozważyć u dorosłych z czynnikami ryzyka ciężkiego przebiegu (zgodnie z lokalnymi zaleceniami).
  • Kleszczowe zapalenie mózgu: w regionach endemicznych, jako bezpieczna szczepionka inaktywowana.

Szczegółowe, aktualne zalecenia szczepień dorosłych, w tym osób z zaburzeniami odporności, są publikowane przez Polskie Towarzystwo Wakcynologiczne; warto je sprawdzać oraz konsultować indywidualny plan z lekarzem prowadzącym.

Jakie szczepionki są bezpieczne, a jakich unikać?

  • Szczepionki inaktywowane (np. przeciw grypie, kleszczowemu zapaleniu mózgu, półpaścowi) są bezpieczne u pacjentów z miastenią, również podczas leczenia immunosupresyjnego. Ich skuteczność może być zmniejszona, dlatego czasem zaleca się oceniać poziom przeciwciał i rozważyć dodatkowe dawki przypominające.
  • Szczepionki żywe atenuowane (MMR — odra, świnka, różyczka; ospa wietrzna; żółta febra) nie powinny być podawane pacjentom w trakcie immunosupresji lub immunomodulacji. Ostrożność warto zachować także u domowników, aby ograniczyć ryzyko transmisji szczepów szczepionkowych.

Monitorowanie odpowiedzi na szczepienia

Podczas leczenia immunosupresyjnego może wystąpić tzw. niepełna odpowiedź poszczepienna. W praktyce oznacza to:

  • Ocena przeciwciał: lekarz może zlecić badanie poziomu przeciwciał po szczepieniu (np. po HBV).
  • Dawki przypominające: w razie niskich poziomów przeciwciał lub długiego czasu od ostatniej dawki warto rozważyć „booster” zgodnie z zaleceniami.

Szczególna sytuacja: leczenie inhibitorami składnika C5 dopełniacza

Niektóre terapie stosowane w miastenii (inhibitory C5 dopełniacza) zwiększają ryzyko ciężkich zakażeń bakteriami otoczkowymi, w tym meningokokami. Stąd:

  • Wymóg szczepienia przed terapią: wszyscy pacjenci powinni zostać zaszczepieni przeciw meningokokom (A, C, Y, W-135 oraz B), a pełny cykl należy zakończyć co najmniej 2 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia.
  • Gdy nie można czekać: jeśli opóźnienie terapii byłoby bardziej ryzykowne, należy jak najszybciej podać szczepionkę i rozpocząć leczenie, a przez pierwsze 2 tygodnie po szczepieniu stosować antybiotyk profilaktycznie.
  • Dawki przypominające: ze względu na utrzymujące się ryzyko zaleca się regularne boostery zgodnie z harmonogramem.

Jak przygotować się do szczepienia?

  • Skonsultuj plan z lekarzem: omów aktualne leczenie, historię szczepień i terminy kolejnych dawek.
  • Zaplanuj terminy: staraj się wykonać szczepienia przed startem immunosupresji; unikaj szczepień podczas rzutów choroby.
  • Monitoruj samopoczucie: typowe objawy po szczepieniu (ból w miejscu wkłucia, niewielkie osłabienie) zwykle ustępują w ciągu 1–3 dni; jeśli zauważysz wyraźne nasilenie objawów miastenii, skontaktuj się z lekarzem.
  • Dbaj o otoczenie: domownicy powinni być zaszczepieni zgodnie z kalendarzem; przy szczepionkach żywych warto zachować dodatkową ostrożność.

Zakończenie

Szczepienia to bezpieczna i skuteczna metoda ochrony osób z miastenią przed infekcjami, które mogą nasilać objawy choroby i utrudniać leczenie. Najlepiej zaplanować je wcześnie — przed rozpoczęciem immunosupresji — i prowadzić pod nadzorem lekarza, który dobierze odpowiednie preparaty oraz terminy, a w razie potrzeby zleci monitorowanie odpowiedzi poszczepiennej i dawki przypominające. W szczególnych sytuacjach, takich jak leczenie inhibitorami C5 dopełniacza, szczepienia przeciw meningokokom oraz ew. profilaktyka antybiotykowa są kluczowe dla bezpieczeństwa terapii.

Źródła: